Dr.Rifat Osman (1874-1933)
18 Şubat
1874’te Üsküdar’da doğdu. Babası Rusçuk ve Selânik kadılıklarında bulunan
Tosyavîzâde Osman Feyzi Efendi, annesi İkbal Hanım’dır. Selimiye İbtidâ-î
Mektebi’nde üç yıl okuduktan sonra Paşakapısı Askerî Rüşdiyesi’ne devam etti,
1889’da Mekteb-i İdâdî-i Tıbbiyye’ye kaydoldu. 1892’de girdiği Mekteb-i
Tıbbiyye’den 1899’da yüzbaşı rütbesiyle mezun oldu. Gülhane Serîriyat Hastahanesinde
göreve başlayan Rifat Osman bir süre Reider Paşa’nın yardımcılığını yaptıktan
sonra hastahanenin röntgen dairesinin şefliğine getirildi (Sayar, 2008, s.105)
1903 yılında
Sol kolağası rütbesi ile Edirne Merkez Asker Hastanesi Röntgen Şua şefliğine
tayin edilen Dr.Rıfat Osman, Edirne, Selanik, Manastır, Üsküp Merkez Asker
Hastanelerinin röntgen servislerini kurmuş ve buralarda çalışacak elemanlar
yetiştirmiştir. Balkan Savaşı ve Birinci Dünya Savaşı’nda Edirne Merkez Asker
Hastanesi’nde büyük hizmetler vermiştir. Haydarpaşa Numune Hastanesi Röntgen
mütehassıslığına atanmıştır. Buradan emekliye ayrılarak, Edirne’ye dönmüştür.
Edirne’de
birçok görevlerde bulunan Dr. Rıfat Osman Bey, Edirne Memleket Hastanesinde de
röntgen servisini kurarak burada röntgen uzmanı olarak çalışmıştır. Edirne'deki yaşamı boyunca sırasıyla;
• Edirne Belediye Hastanesi Röntgen Uzmanlığı,
• 1926’da Edirne Belediyesi Mıntıka Hekimliği,
• Edirne İlkokulları Sağlık Öğretmenliği ve Hekimliği,
• Edirne Kız Öğretmen Okulu Sağlık Öğretmenliği ve
Hekimliği,
• Edirne Sanayi Okulu Resim Öğretmenliği ve Hekimliği
gibi görevler de kendisine verilmiştir.
• Dr.Rifat Osman Bey, Çok Yönlü Bir Hekimdir.
• Dr.Rifat Osman Bey, Profesyonellerle Yarışacak Güçlü
Bir Ressamdır.
• Dr.Rifat Osman Bey, Mimar-Mühendistir.
• Dr.Rifat Osman Bey, Şehir Tarihçisidir.
• Dr.Rifat Osman Bey, Müzecidir.
• Dr.Rifat Osman Bey, Eğitimcidir.
Gülhane’de arkadaşları ona “Ressam Rifat” demişlerdi.
Suluboya, yağlıboya özellikle tarama alanında çok değerli resimler bırakmıştır
ki, bunların çoğu Edirne ile ilgilidir.
Tosyavizâde Dr.Rifat Osman Bey, aynı zamanda bir mimar ve mühendisidir.
Hekim sınıfından, bu konuyla ilgilenen ilk tabiptir de diyebiliriz. Edirne
İttihat ve Terakki Külübü olarak yapılıp halen Halk Eğitim Merkezi olarak
kullanılan binanın hem mimarı, hem de inşaat mühendisi odur. Buna ek olarak, iç
mekân süslemeleri de onun kaleminden çıkmıştır. Gerek tavan, gerekse çini pano
ve çerçevelerdeki motifler onun süslemecilik dalındaki gücünü göstermektedir.
O, adı geçen binanın önündeki ve ayrıca önceleri Merkez Asker Hastanesi’nin
avlusunda yapılmışken halen Edirne merkezindeki Bedesten önüne getirilmiş
bulunan çeşmeler ile Vali Hacı Adil Bey Çeşmesinin de mimarıdır. Keza, Edirne Memleket
Hastahanesi ile Kırklareli Asker Hastahanesi de onun çizdiği projeler
uygulanarak yaptırılmıştır. Edirne dışında, Ankara Belediyesi’nin özel
konutları için düzenlendiği yarışmaya da projeler göndermiştir. Ayrıca, Türk
evlerinin mimari özelliklerini incelemiş, Edirne evleri hakkında kroki ve fotoğraflı
bir kitap hazırlamıştır. Bu eser 1974 tarihinde “Edirne Evleri” adıyla yayınlanmıştır.
Ord.Prof.Dr.A.Süheyl Ünver ile tanışmalarından sonra karşılıklı olarak birbirlerine gönderdikleri mektuplar tamamen şehir tarihi açısından birer belge niteliğindedir. Bu mektuplar Dr.Ratip Kazancıgil ve Öğr.gör.Nilüfer Gökçe tarafından Latin alfabesine çevrilerek Edirne Belediyesi yayınları altında yayınlanmıştır.
Dr. Rifat Osman,
Edirne ile ilgili yayınlanmış eserlerinin
bibliyografik bilgileri aşağıda çıkartılmıştır.
1-Edirne
Rehnüması, 2-Hayatım ve Hatıratım, 3-Mufassal Edirne Saray-ı
Hümayunu, 4-Edirne Evleri ve Konakları, 5-Edirne Evkaf-ı İslâmiyye
Tarihi.- Cilt:1, 6- Dr.Rifat Osman Makaleleri (Dr. Rifat Osman’ın
kaleminden Edirne.- Yay. Haz: Kazancıgil, Dr.Ratip; Gökçe, Nilüfer.
Edirne:2013.), 7-Dr.Rifat Osman Makaleleri (Milli Mecmua’daki Edirne
Abideleri Yazıları (Evleri, Konakları, Bahçeleri, Nehirleri, Köprüleri).- Yay.
Haz: Duymaz, Recep; Topaloğlu, Yüksel.), 8-Edirne Sarayı, 9-Dr.Rifat
Osman’dan Ord.Prof.Dr.A.Süheyl Ünver’e Edirne Mektupları. (Yay.Haz.Dr.Ratip
Kazancıgil, Öğr.Gör.Nilüfer Gökçe)
(Bilar, 2019, s.273)
Ender Bilar- www.enderbilar.com
Kaynaklar:
