Ferit Nomer (29.5.1939-1.8.1942)

29.5.1939-1.8.1942 döneminin Edirne Valilerinden olan Ferit Nomer, Cumhuriyetin ve dünya konjektörünün çok kritik bir döneminde Edirne Valiliği’ne atanmıştır.(1) Edirne Valiliği görevine 29.5.1939 günü başladı.[2] Karaağaç İstasyonu’nda yapılan karşılama töreninde Ferit Nomer’i, protokol dışında kendinden önceki Edirne Valisi Ahmet Niyazı Mergen’de karşıladı.

O yıllarda, Türkiye ve Trakya’nın imarı ile kalkınma hamleleri Mülki ve Mahalli İdare’nin işbirliği yanında çok yoğun halkın da desteğini alıyordu. Hu evlerden (Çatısı saz ve saplardan kapatılmış çalı ve topraktan yapılmış evler) Kiremi’de geçişin yaşandığı o dönemde örnek fidanlıklar, koruluklar, tavukçuluk, tavşancılık teşvik ediliyor, okullar ve eğitmenler halkı ve köylüyü yarınlara hazırlıyordu. Tarımbaşılar’dan nalbantlara varıncaya kadar eğitim ve öğretim organize edilmişti. Örnek köyler ve göçmen yerleşim alanları topluma büyük destek ve moral veriyordu. (3)

Edirne’de elektrik 1.7.1939 tarihi itibariyle devlet tarafından yabancı şirketten satın alınırken, Hatay 23.7.1939 günü ana vatana kavuşuyordu. Ali Paşa Çarşısı tamir ediliyor, Köy Öğretmen Okulu Burgaz’daki Kepirteye naklediliyordu. Hasan Ali Yücel Ankara’da Milli Eğitim Şurası’nın açılışını yaparken, Meriç Nehri sahillerine sedler inşa ediliyordu. (4)

Lozan Antlaşması ile sınırdan 15 km içeriye çekilen Türk Ordusu Noyi Antlaşması ardından 20.8.1939 günü büyük ve coşkulu bir törenle tekrar Edirne’ye kavuştu. Edirne şehir planındaki yeni düzenlemeler Alman Prof. Egli Başkanlığı’nda Vakıflar Genel Müdürlüğü ve Bayındırlık Bakanlığı uzmanlarının gözetiminde hazırlanıyordu. Balkan Harbi Şehitleri için Havsa-Hasköy’de bir anıt dikildi. (5)

Trakya’nın su sorunu için artezyenler açılırken, yol inşaatları da il ve ilçeler bazında hızla çözüme ulaştırılıyordu. Edirne’de Sonbahar At Yarışları’nın hazırlıkları devam ederken il genelinde mücadele yapılan Şap Hastalığı’nın da alınan tedbirler sonunda önü alınarak yok ediliyordu. (6) Trakya ve il genelinde özellikle Keşan ve Uzunköprü ilçelerinde yeni açılan Selektör İstasyonları ile tohumluklar ekim için hazırlanıyordu.^[7]

Milli Eğitim hamlesi ile Trakya ve Edirne ili genelinde okul ve öğretmen açığı kapatılıp hemen her köyde hizmet verilmeye başlandı. Edirne merkezde Abacılarbaşı Meydanı Projesi’nin uygulaması başlamış ve Üç Şerefeli Cami’i önündeki harap ve eski dükkanlar yıktırılıp temizlenmişti.^[8]  İl Genel Meclisi toplantılarında imar uygulamaları gözden geçirilerek yeni kararlar alınıp, yeni fidanlıklar kurulabilmesi için çalışmalara başlanmıştı.^[9] Edirne tarihi ile ilgili araştırmalar yeni baştan ele alınarak Osman Nuri Peremeci tarafından “Edirne Tarihi” isimli eser yayınlanıyordu. İstanbul-Edirne-Londra Asfaltı ihale edilerek inşaatına başlanmıştı.^[10] Edirne Belediye Başkanlığı Meclisi şehrin yeni imar planını ele alarak onaylıyordu.^[11]

Dönemin Başbakan’ı İsmet İnönü II. Dünya Savaşı’na girilmeyeceğini açıklayarak Trakya sınırındaki kritik dengelere dikkat çekerken, Edirne toplumu sakin ve sessiz beklemelerine devam ederek daha önce tehir edilen Halkevi Balosu’nu gerçekleştiriyordu.^[12] Bu aşamada Bakanlık uzun zamandır hazırlanıp sunulan Edirne Şehir Planı’nı tasdik ediyordu.^[13]

Edirne Valiliği Ziraat Bakanlığı’na bağlı Karaağaç yolu üzerindeki fidanlıktan köylüye ücretsiz olarak 40 bin meyveli ve 60 bin de Akasya fidanı dağıtıyordu.^[14] Toprak ve fidanla ilgili olarak Köy Bayramı, Havsa’da Halkevi Köycülük kolunun organizasyonuyla kutlanıyordu. Kutlamada Umum Müfettiş Kazım Dirik ve Edirne Valisi Ferit Nomer’le birlikte Milletvekilleri de hazır bulunuyordu.^[15]  

İstanbul-Edirne-Londra Asfaltı çalışmalarında hükümet çok titiz bir politika izlerken, Trakya genelinde de Şose yollar konusunda büyük destekler veriyordu.^[16] Edirne ilçelerinden Keşan ve Uzunköprü’nün elektrik işleri tamamlanıyordu. Kaleiçi’nde yapılacak Kapalı Salon için ödenek gönderiliyordu. Ayrıca, Uzunköprü ve İpsala’da Göçmen Evleri inşaatlarının yapımı sürdürülüyordu. Edirne içinde modern bir otel (Kervan Oteli) inşaatı ile ilgili hazırlanan projeye Bakanlık onay veriyordu. Sümerbank’ın yerli mallar pazarının açılması Bakanlıkça uygun görülüyordu.^[17] Romanya, Yugoslavya ve Bulgaristan’dan gelecek olan 22 bin göçmenin Trakya illerine yerleştirilmesi için hazırlıklar yapılıyordu. Umum Müfettişlik desteğinde örnek köyler oluşturuluyordu. Edirne’de bulunan talebe yurtları yeniden düzenleniyor ve Milli Eğitim Müdürlüğü’ne bağlanıyordu.^[18]

Edirne ili genelinde Sıtma Mücadelesi’nde büyük başarılar elde edilirken, bir çok bataklık kurutulup 13.447 kişi muayene edilip, 6806 kişi de tedavi edilmişti.^[19]Çorlu,Tekirdağ, Keşan, İpsala ve Yunan Hududu’na bağlanacak telefon hattı yapımına devam ediliyordu. Uzunköprü-Meriç ve Keşan-İpsala yolları üzerindeki köprü ve menfezlerin inşaatları sürdürülüyordu. Havsa’da Belediye Başkanlığı teşkilatı kurulması kararlaştırıldı.^[20] Edirne, Keşan, Uzunköprü ve Meriç kazalarının tohumluk ihtiyaçları Ziraat Bakanlığı’nca karşılanıyordu.^[21]

Edirne’de Tunca ve Meriç Nehirleri’nin taşmasıyla büyük bir sel baskını olmuştu. Elektrikler kesilirken, Karaağaç yolu kapanmıştı. Nehirde su seviyesi 5.80 m bulmuştu. Bosnaköy’den haber alınamaz olmuştu.^[22]  Ertesi gün alınan haberde Bosnaköy’de evlerin yıkıldığı ve Karaağaç yolunun kullanılamaz hale geldiği bildiriliyordu.^[23] Su baskını nedeniyle tren seferleri de durmuştu.^[24] Edirne elektriği 2 aylık bir süreden sonra tekrar hizmete girebilmişti.^[25] Mülki ve Mahalli yetkililerin incelemeleri sonunda Bosnaköy’ün Tayakadın Çiftliği’ne taşınması kararlaştırıldı.^[26] Tayakadın Çiftliği’nin, Bosnaköylülere dağıtılmasını Bakanlıkta onaylıyordu.^[27]

İçişleri Bakanlığı Edirne Valisi Ferit Nomer’in çalışmalarından dolayı kendisine takdirname verildi.^[28] Zorlukların üstesinden gelebilmek için hükümetin talimatı ile bütün yurtta olduğu gibi Edirne’de de Dağıtım Birlikleri kurularak hizmete girdi.^[29] Trakya genelinde başlatılan Ziraat Seferberliği’ne Edirne ili de bütün varlığı ile girdi.^[30]

Geçmiş yıllarda Edirne dışına gönderilen Kız ve Erkek Öğretmen Okulları ile Sanat Okulu’nun da tekrar Edirne’ye dönmesi kararlaştırıldı. Fakir halka ücretsiz şeker dağıtılması için hazırlıklar yapılmaya başlandı. Bütün iller bazında kurulan Subaşı Teşkilatı’da Edirne’de hizmete girdi.^[31]

Ferit Nomer Diyarbakır (30.4.1936-2.7.1937), Çankırı (16.8.1942-3.6.1944) ve Çanakkale (1944-1949) valiliklerinde de bulundu. Edirne Valisi Ferit Nomer’in Çankırı İli’ne, Bingöl Valisi Daniş Yurdakul’un da Edirne Valiliği emrine verilmesi basın kanalı ile duyuruldu.^[32] Çankırı Valiliği’ne atanan Ferit Nomer 1.8.1942 günü Tren’le Edirne’den ayrıldı.^[33]