Bahar Kutlaması: Hıdırellez
Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO)’nun İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesine Hıdırellez Şenliklerinin girmesi için T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Araştırma ve Eğitim Genel Müdürlüğü, Edirne Belediye Başkanlığı, ilgili kurum ve Sivil Toplum Kuruluşlarıyla işbirliği yaparak bir dosya hazırlamıştı.
Türkiye ile Makedonya'nın birlikte hazırlayıp 2016 yılında UNESCO'ya sunduğu "Bahar Kutlaması: Hıdırellez" çokuluslu ortak dosya olarak sunulmuştur.
Güney Kore'nin Jeju Adası'nda 4-8 Aralık 2017 tarihleri arasında gerçekleşen Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması 12. Hükümetlerarası Komite Toplantısı'nda çokuluslu dosya olarak UNESCO'nun İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi'ne girmiştir.
Bu durumun uluslararası alanda karşılıklı kültürel saygı ve anlayışı güçlendirmeye yönelik olarak Türkiye'nin gerçekleştirdiği faaliyetlerin önemli bir göstergesi olduğuna işaret edilmiştir.
”Bahar Kutlaması: Hıdırellez” sözlü gelenekler ve anlatımlar, gösteri sanatları, toplumsal uygulamalar, şölen ve ritüeller, doğa ve evren ile ilgili bilgi ve uygulamalar olmak üzere somut olmayan kültürel mirasın dört alanını kapsamaktır.
Hıdırellez’in hikâyesi cemrenin toprağa düşmesiyle başlamaktadır.
Arapça kökenli cemre kelimesi; ateş, ateş parçası, kor anlamına gelmektedir. Sağlık, bereket, bolluk, şans dilekleriyle kutlanan bu umut dolu bahar bayramı, zorlu kış sürecinden sonra doğanın yeniden canlandığı, havaların artık iyice ısınıldığı düşünülen tarihte gerçekleşir.
Fakat bahar bayramları İslamiyet öncesi Türk kültüründe de yer almaktadır.
Hıdırellez de, Türklerin İslamiyet’i
kabul etmelerinden çok önce kutlanan önemli bir gündür (Gök, 2000: 5).
Her yıl Mayıs ayının altısında baharın gelişini kutlamak amacıyla gerçekleştirilen ritüellerden olan Hıdırellez, Hızır ve İlyas kelimelerinin birleşmesinden meydana gelmiştir.
Türk kültür coğrafyasında, halklar arasında kutlandığı gibi diğer halklar tarafından da bilinmekte ve kutlanmaktadır.
Ortodokslarda bu
bayram Aya Yorgi olarak bilinirken Katoliklerde ise St. George olarak bilinir
(Kalafat, 2011, s.21-23).
Hızır ve İlyas hakkında pek çok efsane bulunmaktadır.
Bunlardan biri şöyledir:
“Hızır ve İlyas, Büyük İskender’in ordusundaki iki askerdir. Büyük İskender bir gün ordusuyla birlikte ölümsüzlük suyunu aramaya çıkarlar. Yolculukta Hızır ve İlyas diğer askerlerden ayrılırlar. Bir subaşında durup yemek için kurutulmuş balık çıkarırlar. Tam bu esnada deniz suyu balığa sıçrar, balık canlanır ve suya atlar. Böylece Hızır ve İlyas ölümsüzlük suyunu bulmuş olurlar.
Bu sırada bir melek gelir. Hızır ve İlyas’ın kıyamete kadar yaşayacaklarını, fakat Hızır’ın karada, İlyas’ın denizde ihtiyacı olanlara yardım edeceğini bildirir.” (Oğuz, 2008, s.159)
Romanların da yıl içindeki en önemli günlerinin başında “Kakava” gelir. Trakya'da Kakava ismiyle anılan kutlamalar, Anadolu'da "Hıdırellez" olarak bilinmektedir.
Hıdırellez, Romanlarla sınırlı kalmayıp bütün Anadolu halklarının paylaştıkları bir kutlama günü haline gelmiştir.
Çeşitli araştırmalara göre Kakava, Mısır ve Ön Asya kökenlidir. Eski bir halk kültürü olan Kakava, Romanların mitolojisi ve inancına göre Eski Mısır'da Tanrı-Kral Firavun'un Kopt halkı (Kiptiler) ile birlikte yaşayan, kökeni başka bir halka zülm etmeye dayanan, "mucizevi" olayların zaman içinde inanca dönüşmesidir.
Bu konu ile ilgili araştırma yapan bilimciler, 6 bin yıllık
bir geçmişe dayandığını belirtmektedirler.
UNESCO’nun Somut Olmayan Kültürel Miras Listesinde Edirne’yı taçlandıran “Bahar Kutlaması: Hıdırellez” uluslararası boyuta taşınmasına rağmen hala Edirne’de “Kakava ve Hıdırellez Şenlikleri” başlığıyla T.C. Edirne Belediye Başkanlığınca düzenlenen program kapsamında 5-6 Mayıs tarihleri arasında kutlanmaktadır.
Gerek sunum, gerekse kentte gelen turistlerin ve gerçekleştirilecek organizasyonların izdiham yaşanmadan izleyebilmeleri için ilgili kurum ve kuruluşların gerekli tedbirleri alması gerekmektedir.
Uluslararası boyuta
taşınan kültür mirasımız "Hıdırellez" kentimizin ulusal
ve uluslararası alanda tanıtımına önemli katkı sağlamalıdır. Sadece 9/8 lik kültür öğeleriyle düşünülmemelidir.
Bahar coşkusuyla dolu başarılı “Bahar Kutlaması: Hıdırellez” festivallerine…
KAYNAKÇALAR
Gök N. İ. (2000), “Türk Kültüründe ve İnançlarında
Hıdırellez”, Anayurttan Atayurda Türk Dünyası, S.19
Kalafat, Yaşar. (2011). Türk
Kültürlü Halklarda Hz. Hızır’dan Sultan Nevruz’a. İstanbul: Berikan.
Oğuz, M. Öcal (Ed.).
(2008).Türkiye’nin Somut Olmayan Kültürel Mirası. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm
Bakanlığı.
http://aregem.kulturturizm.gov.tr/TR,12240/unesco-insanligin-somut-olmayan--kulturel-mirasi-temsil-.html
https://www.ntv.com.tr/turkiye/hidirellez-unescolistesinde,n9BkyldjkkaVwWC89FrL6Q
