Hasan Sezai (Camii) Külliyesi

Hasan Sezai (Camii) Külliyesi, Talat Paşa Mahallesi, Bostan Pazarı Caddesi’nde yer almaktadır. Külliye alanına giriş iki kapıdan gerçekleşmektedir. Ana kapı, Bostanpazarı Caddesi üzerindeki iki türbe arasında yer alan kapı olup diğeri de Kavaklı Tekke Sokak üzerindeki kapıdır. Bu yapı başlangıçta 1486 tarihinde Şah Melek tarafından Şah Melek Zaviyesi olarak yaptırılmıştır. Günümüzde Gülşenî, Sezâî, Hasan Sezâî Tekkesi adlarıyla bilinen külliye içinde yer almaktadır. Külliye, camii, iki türbe, şadırvan, çeşme ve hazîreden oluşmaktadır.[1]

Ahmet Badi, “Şeyh şık efendi Mısır’dan dönüşünde bu zaviyede Gülşeni ayini yapmaya başladığını bildirdiğine göre tekkenin adının o zaman Gülşeni Tekkesine çevrildiği anlaşılmaktadır”. Demektedir. Bina, sonradan Ekmekçi Zade Ahmet Paşa tarafından noksansız olarak onartılmış ve noksanlarını tamamlatmıştır. Yine harap olmaya yüz tutan tekke, H:1041-M:1631 tarihinde İsa Dede adındaki kişi tarafından bina yenilenmiştir. Daha sonra da Şeyh Sezai’nin soyundan gelen Sadık Efendi H:1153-M:1740-41 tarihinde temelinden yıktırıp yeniden yaptırmıştır.[2]   

Hasan Sezâî Camii, cami-tevhithane niteliğinde bir yapıdır. Cami, türbe, şadırvan, çeşme ve hazire yapılarından oluşmaktadır. Halveti-Gülşenî tarikatının Sezaiyye kolunun kurucusu ve şair olan Hasan Sezai, H.1151/M.1738 yılında Edirne’de vefat etmiş ve kendi adıyla anılan bu tekkenin haziresine gömülmüştür. Sezâî-yi Gülşenî Türbesi eskiden bir sebzeci dükkânı iken Gülşenî’nin vasiyetiyle kendisinin buraya gömülmesi üzerine türbeye dönüştürülmüştür. Kareye yakın dikdörtgen planlı, düzgün kesme taştan inşa edilen yapının üzeri pandantifli kubbeyle örtülüdür.[3]

Günümüze sadece temel kalıntıları ulaşan cami, 1953 yılındaki depremde tamamen yıkılmış; sadece minaresinin şerefeye kadar olan bölümü ayakta kalmış ve sonrasında sadece minaresi onarılmıştır. Edirne Vakıflar Bölge Müdürlüğü Arşivi’nde mevcut 1957 yılına ait fotoğrafına göre cami güney-kuzey yönünde dikdörtgen planlı, kiremit kaplı, kırma çatılı ve tek minarelidir.[4]

Mescit ve tevhithane olmak üzere çift işleve sahip olduğu belirtilen yapının izleri, 2006-2007 yılları arasında yapılan kazı çalışmaları sonucunda ortaya çıkarılmıştır.[5]

Yapılan kazı çalışmaları sonrasında, Edirne Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından, kazı çalışması sonucu elde edilen bulgular ve tarihi belge ile fotoğraflardan yararlanılarak restorasyon ve rekonstrüksiyon projeleri hazırlanmıştır. Projelerin Edirne Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından onaylanmasının ardından restorasyon çalışmaları başlatılmıştır. Edirne Valiliği İl Özel İdaresi tarafından, tekke çevresinde 2 ayrı parselde bulunan 2 bina kamulaştırılmış ve Vakıflar kullanımına tahsis edilmiştir. Vakıflar Bölge Müdürlüğü sorumluluğu ve denetiminde, Hasan Sezai Hazretlerinin türbesi onarılmış, alandaki şadırvan ihya edilmiş, yıkılmış durumdaki mescit yeniden inşa edilmiş ve çevre düzenlemesi gerçekleştirilmiştir. Külliye içerisine, ihtiyaç duyulan abdesthane ve tuvalet mekânları da eklenerek[6] 11 Aralık 2015 günü tekrar ibadete açılmıştır.

Dergâh ana giriş kapısının yanında Hasan Sezâî Efendi’nin türbesi ile türbenin güneydoğu duvarına bitişik Küçükpazar Çeşmesi; kuzeyinde ise La’li Fenayi Efendi ile Âşık Mûsâ Efendi’nin  türbesi yer almaktadır. Hasan Sezâî Türbesi’nin önünde cami; caminin önünde şadırvan bulunmaktadır. Şadırvan Peşteli Mustafa Efendi tarafından M:1751 tarihinde yaptırılmıştır.[7] Caminin güney ve batısında ise hazire alanı yer almaktadır.

Haziresinde Osmanlı dönemi mezartaşları ve başlık tipolojisinden[8] örnekler yer almaktadır. Hasan Sezai Dergahı haziresinde bulunan mezar taşları, Valilik koordinasyonunda yürütülen restorasyon çalışması kapsamında 2022 yılında onarılmıştır.[9] Hasan Sezai Türbesi’nin önünde, türbe ile minare arasında kalan alanda, biri İlhami Efendi’ye (Mustafa Paşa soyundan yüksek seyyidlerin başı Ö: 1848), diğeri Edirne Meclisi Reisi Sadrettin Bey’in kızına ait olmak üzere iki mezar bulunmaktadır. La’li Fenayi Efendi’nin türbesinin sol yanında II. Abdülhamid tarafından Edirne’ye sürgün olarak gönderilmiş Kadri Paşa’nın H. 1297:M. 1884 mezarı; hazire içinde, çeşmenin yakınında da Hasan Sezai Efendi’nin iki hocasının mezarı yer almaktadır.[10] Hazire de ayrıca Gülşeni tekkesi ve Edirne eşrafından kişiler gömülüdür.

Vakıflar Genel Müdürlüğünün mülkiyetinde olup Edirne Kültür ve Tabiat Varlıklarını Korumu Kurulu’nun 04.07.2003 tarih ve 7697 nolu kararıyla tescil altına alınmıştır.

Edirne dini turizmine önemli katkılar sağlayan külliye, günümüzde yoğun turist çeken yerlerden biridir.