Selimiye Cami ve Külliyesi

Selimiye Camii ve Külliyesi, Babademirtaş Mahallesi, Mimar Sinan Caddesi No:3 adresindedir. Sultan II. Selim tarafından H. 976 / M. 1568 - H. 982 / M. 1574 yılları arasında yaptırılan “Selimiye Camii ve Külliyesi”, Türk-İslâm mimarisinin olduğu kadar dünya mimarlık tarihinin de başyapıtlarındandır. 

Mimar Sinan’ın 80 yaşında inşa ettiği ve ustalık eserim dediği bu eser, 9 temel birimden oluşmaktadır. Bunlar, Selimiye Camii, Dar’ül Kurra Medresesi, Dar’ül Hadis Medresesi, Sıbyan Mektebi, Muvakkithâne, Kütüphane, Şadırvanlı avlu ve dış avlusudur. 

Bu bağlamda, cami’ye gelir getirmek amacıyla yapılan “Arasta Çarşısı” ise III. Murat zamanında mimar Davut Ağa’ya yaptırılmıştır.

İlk Osmanlı Sarayı’nın bulunduğu Sarı Bayır diğer bir deyişle Kavak Meydanı denilen alanda, Edirne kentini taçlandıran ve kentin en görülebilir noktasına inşa edilen Selimiye Cami; konumu itibariyle şehrin dört bir köşesinden rahatlıkla görülebilmektedir. 

Mimar Sinan’ın bu ustalığı da, mimarlığının yanında önemli bir şehir plancısı olduğunu göstermektedir.  Ünlü seyyah Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesin de, Cami’nin yapımı için 27.760 Rum Kesesi (yani ortalama 550.000.000 akçe) harcandığını belirtmektedir. (Çelebi, 2006) Camiyi yaptıran II. Selim’in ömrü camiyi görmeye yetmemiştir. Caminin tamamlanmasını göremeden vefat etmiştir.

Mimar Sinan “ustalık eserim” dediği Selimiye Camii ile Osmanlı ve Dünya Mimarisinde tek büyük kubbe ile örtülü merkezi yapı şemasını, en yüksek seviyesine taşımıştır. Selimiye Camii’nde yerden kilit taşına kadar yüksekliği 42,30 m. olan, ortalama 31,50 m. çapındaki muazzam kubbenin ağırlığı, sekiz büyük paye ve geniş payanda kemerleri üzerine taksim edilmiştir. Köşelerde dört, mihrap yerinde bir yarım kubbe merkezi kubbeyi desteklemektedir. Cami, kubbe kasnağındaki ve cephelerdeki üst üste sıralanan yüzlerce pencere sayesinde aydınlanmaktadır.

Selimiye’nin efsaneleşmesinde uzaktan bakıldığında kubbeyi kuşatan ve kütle kompozisyonunda dikeylik duygusunu güçlendiren minarelerin payı büyüktür. 3.80 m. çapında, alem dahil zeminden 85,67 m. yüksekliğindeki minareler mukarnaslı geçişli üçer şerefeye sahiptir. Cümle kapısının iki tarafında yer alan minareler birbirinden bağımsız üç yollu olup, şerefelere ayrı yollardan çıkılabilir. 

Medreseler tarafındaki minareler ise tek yolludur. Burada ilk defa minareler ana kubbenin köşelerine kondurulmuş olup cephe tasarımı açısından etkileyici bir görünüm yakalanmıştır. Avlu ile ana kütlenin birleşim noktalarına minarelere birbirinden bağımsız olarak şerefelere çıkan üç ayrı merdivenin yerleştirilmesi nerdeyse bütün yapıyı hatta Edirne’yi çağrıştıran bir efsanevi anlatıma neden olmaktadır. Hünkar mahfili göz alıcı çiniler ile süslüdür. Mermer işçiliğinin eşsiz bir örneğini teşkil eden minber, içeride kullanılan çini dekorasyon, kalem işleriyle, revaklarla çevrili avlunun ortasındaki mermer şadırvanı ile bu yapı estetik anlayışın zirvesini oluşturur. (Turan:2013)

Caminin içinde, ortada Müezzin Mahfili, Mihrabın solunda Hünkar Mahfili, sağında ise Kütüphane bulunur. Bu kütüphane’nin koleksiyonu, Sultan II. Selim’in kendisine ve devlete ait yaklaşık 270 kitabını bağışlamasıyla oluşmuştur. Bugün, Selimiye Yazma Eserler Kütüphanesi’nin yazma eserleri burada muhafaza edilmektedir.

Selimiye Cami Külliyesi’nin taş duvarlarla çevrili geniş dış avlusunda, Sıbyan Mektebi, Dar’ul Hadis ve Dar’ul Kurra Medreseleri bulunmaktadır. Bugün Dar’ul Hadis Medresesi Türk İslam Eserleri Müzesi olarak, Dar’ul Kurra Medresesi de Selimiye Vakıf Müzesi olarak hizmet vermektedir.

Selimiye Camii ve Külliyesi, Osmanlı klasik kültürünün, Doğu ile Batı arasında bağlantı kuran kültürel sembolü, kentin mühürüdür.

T.C. Edirne Belediye Başkanlığı ile T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığının ortak çalışmalarıyla Edirne Selimiye Camii ve Külliyesi, UNESCO Dünya Miras Komitesi’nce 29 Haziran 2011 tarihinde Dünya Miras Listesi’ne dâhil edilmiştir. 

Edirne Belediye Başkanlığınca hazırlanan "Selimiye Camii Çevresi ve Kentsel Tasarım Projesi" 2015 yılından Mayıs 2021 tarihine kadar "Yemiş Kapanı Hanı" kalıntıları sebebiyle 6 yıl bekletilmiştir. Yapılan çalışmalar neticesinde Edirne Belediye Başkanlığınca hazırlanan projenin uygulaması Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yapılan ihaleler ile gerçekleştirilmiş ve Haziran 2022 tarihinde tamamlanmıştır. 

Bu bağlam da, Edirne Belediyesince hazırlanan Yemiş Kapanı  Hanı’na ait Koruma ve Yeniden işlevlendirme Projeleri 04.10.2021 tarihinde Kültür Varlıkları Koruma Bölge Kurulu’nun onayına sunulmuş olup 07.10.20121 tarihinde kurul tarafından onaylanmıştır. 

 Ayrıca çevre düzenlemesi projesi alanı içinde yer alan ve daha önce yapılan kazı çalışmalarıyla ortaya çıkarılan tarihi buluntular için de meydan içinde gezi alanı düzenlenmiştir. 

Selimiye Cami'nin restorasyon çalışmalarına da 25 Kasım 2021 tarihinde başlanılmıştır. En son yaklaşık 40 yıl önce restorasyon çalışmalarının yapıldığı Selimiye Camii restorasyonunun yaklaşık 3,5 yıl süreceği ilgililerce belirtilmiştir. 

Cami restorasyon çalışmalarında kubbe teyzinatın  (kalemişi ve hatları) kazınıp yeniden yapılması ile ilgili girişimler mahkeme karsruyla durdurulmuştur.

Yapılan çalışmaların ardından Camii 18 Şubat 2026 günü ikindi namazıyla tekrar ibadete açılmıştır. 

Edirne'yi ziyarete gelen yerli ve yabancı turistlerin büyük ilgisini çeken Selimiye Camii ve Külliyesi, kentin inanç turizminin önemli mimari eseridir. 

Ender Bilar -www.enderbilar.com