Gümrük Karakol Binası

Gümrük Karakol Binası, Edirne Karaağaç yolu üzerindeki Lozan Caddesi girişinde Meriç Köprüsü’nün Karaağaç yönündeki ayağının yanı başında, Bosna Köy yönüne bakan kanadında yer almaktadır. 

Mondros Antlaşması ile birlikte Meriç Nehri’nin batı yakasında kalan topraklar Yunanistan’a bırakılmıştı. Tarihi karakol binası, bu anlaşmadan sonra 1918 yılında bir sınır karakolu olarak inşa edilmişti. Ancak 1923’de imzalanan Lozan Antlaşması ile sınır güneye çekilince, karakol sınır güvenliği işlevini yitirmişti.[1] 

20. yüzyılda yapıldığı düşünülen bu tarihi yapı bir dönem bakımsız kalmıştır. Edirne Valisi Fahri Yücel'in girişimleri ve Çekül Vakfı'nın desteğiyle 2001 yılında restore edilerek İl Özel İdaresi'nin emrine verildikten sonra 2013 yılında imzalanan protokol ile Edirne Belediye Başkanlığı'na tahsis edilmiştir.[2]

Yapı, yığma taş temel üzerinde, tuğladan yapılmıştır. Ön cepheden tek katlı olup kırma çatılı, çatının merkezinde küçük bir soğan olarak tanımlanabilecek kurşun kaplı kubbesi bulunmaktadır.[3]

Kare planlı tek katlı bir yapıdır. Cadde üzerinden dört basamakla yapıya giriş sağlanmaktadır. Giriş kapısı tek kanatlı, dikdörtgen formlu ve ahşap kasalıdır. Kapı üzeri sivri kemer kasalı pencerelerle aydınlıklıdır. Kapının tam üstüne gelecek şekilde yerleştirilen onarım kitabesi bulunmaktadır.[4] Kapı açıklığının yan fasatlarında, birbirine çok yakın yerleştirilmiş, üçüz pencere açıkları yer almaktadır. Pencerelerden ortadaki, her iki yanındakilere oranla daha uzundur ve sivri kemerlidir. Bitişik yan açıkları ise, daha kısa ve yuvarlak kemerlidir. Yan doğu ve batı cephelerinde, sivri kemerli tek pencere açıklıkları bulunmaktadır. Karakol binasının nehir cephesinde ise birbirinden bağımsız sivri kemerli üç pencere bulunmaktadır. Bodrum katının nehir yönünde, kaba yontulmuş taş duvarlı ekseninde, basık kemerli bir açıklıkla yanlarda ise yine basık kemerli olan, küçük havalandırma pencereleri bulunmaktadır. İç mekan, giriş nehre dik, dar bir koridora açılmakta, sağında ve solunda birer küçük nöbetçi odası bulunmaktadır.[5]

Yapının adı bazı kaynaklarda “Meriç Köprübaşı Karakol Binası olarak adlandırılmakta ve Edirne Jandarma Şehitliği karşısındaki Jandarma Karakoluna benzer cephe düzeni gösterdiği belirtilmektedir.”[6] Ancak yapının kesin jandarma karakolu olduğu bilgisi verilememektedir. Başka bir bilimsel kaynakta “Karaağaç Gümrük Karakol Binası  (Protokol Binası) başlığı altında yapıya ait bilgileri vermektedir.[7]

Yapının rölöve, restitüsyon ve restorasyon çalışmalarını yürüten Çekül Vakfı’nın WEB sitesinde de Mehmet Tan, “1997 yılında Edirne’yi Yunanistan’a bağlayan Karaağaç yolunda bulunan Mecidiye Köprüsü’nün ucundaki Gümrük Karakol Binası, Hacı Adil Bey Çeşmesi, Eski Şehir Tren İstasyonu, rölöve, restitüsyon ve restorasyon projeleri hazırlanarak “Meriç Köprübaşı Projesi” olarak kuruldan onay aldı ve projeler hayata geçirildi.”[8] Demektedir. Yani binanın restorasyon projeleri için gerekli olan rölöve ve restitüsyon çalışmalarında yapının adı “Gümrük Karakol Binası” olarak geçirilmiştir. En önemlisi 2013 yılında Edirne Valiliği Tarafından yayımlanan “Edirne Taşınmaz Kültür Varlıkları Envanteri-1” adlı kitabın 466’ncı sayfasında yapının adı” Gümrük Karakol Binası” olarak geçmiş ve yapının orijinal kullanımı başlığı altında da “Gümrük Karakol Binası” olduğu belirtilmiş olup Edirne Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulu’nun bu ad ile tescil ettiği ile ilgili tarih ve tescil numarası vermiştir. Sonuçta bizde bu kaynak kitabı temel almış bulunuyoruz.

Yapı Edirne Kültür ve Tabiat Varlıklarını Korumu Kurulu’nun 04.07.2003 tarih ve 7697 nolu kararıyla tescil altına alınmıştır.