Tarihi Gar Binası

Tarihi Gar Binası, Edirne'nin Karaağaç Semtinde yer almaktadır. Tren İstasyonu adıyla da anılan bu tarihi bina bugün Trakya Üniversitesi'nin Güzel Sanatlar Fakültesi tarafından kullanılmakta olup yerleşkesinde müzeler ve Lozan Anıt ve Meydanı ile Cumhuriyet Fidanlığı bulunmaktadır. Tarih binanın Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi ile ilgili işlevleri aşağıda özetlenmiştir.

I- Osmanlı Dönemi:

- Osmanlı İmparatorluğu döneminde ilk demiryolu 1851 yılında Kahire – İskenderiye arasında işletmeye açılmıştır.

- 1854 yılında İzmir – Aydın yolu yapımına başlanmıştır.

- 1867 yılında Sultan Abdülaziz’in topladığı özel kurul yapılacak demiryolları hakkında karar almıştır.

- 21 Ağustos 1868 de Trakya Demiryolu hattı için yabancı firmalara verilen imtiyaz gereğince İstanbul – Yedikule hattı surlar dışında yapılmaya başlandı.

- 1869 yılında Yedikule – Çekmece hattı işletmeye açıldı.

- 1871 yılında Selânik – Dedeağaç hattı yapımına başlandı.

- 1 Mayıs 1871 yılında Filibe’ye gidecek demir yolunun ve Arda köprüsünün yapımına Edirne’den başlandı.

- 1873 yılında İstanbul’dan Edirne’ye kaldırılan bir katarla istasyonların telgraf makinaları ve demirbaş eşyası dağıtıldı. (Bu kayda göre bir yandan demiryolları döşenirken bir yandan da istasyon inşaatları sürdürülmüş ve telgraf makinaları ile diğer demirbaşlar 1873 yılında İstanbul’dan özel sevk edilmiş oluyor. O halde Edirne İstasyon binası da 1873-1874 yılında tüm donatımla hizmete girmiş oluyor demektir.)

- 19 Haziran 1873 de Filibe-Çorlu hattı işletmeye açılmıştır.

- 1874 yılında İstanbul – Edirne hattı (319 kilometre), Edirne – Dedeağaç hattı (149 kilometre) işletmeye açılmış ve Edirne – Sofya hattının 243 kilometrelik bölümü tamamlanmıştır. Edirne Karaağaç istasyonunda mevcut binalar, ihtiyaç duyuldukça ayrı ayrı tarihlerde inşa edilmiştir.

Nitekim istasyonun posta – telgraf ünitesinin temeli 1896 – 1897 yılında atılmış, 1898 – 1899 yılında hizmete girmiştir.

Büyük yolcu salonu mimari özellik olarak Neo Klasik dönem tarzına uygun bulunmaktadır.

Bu tarz binalar çoğunlukla 1910 – 1927 yılları arasında inşa edilmişlerdir. Bu tarzın usta mimarı da mimar Kemalettin plan ve kontrolünden geçmiş olduğu kabul edilmektedir.

İstasyon, Birinci Dünya Savaşına kadar çalışmış sonra işgaller dolayısıyla değişik hizmetlerde kullanılmıştır.

II- Cumhuriyet Dönemi:

1937 yılının 1 Ocak gününde Sirkeci Garından saat 8.30’da hareket eden katar aynı gün 20.15’de Edirne’ye varmış ve büyük merasimle karşılanmıştır.

İkinci Cihan savaşında yine terk edilen binalar savaş sonu onarılarak 1952 yılında yeniden hizmete konmuştur.

Yunanlılar Kıbrıs konusunda çıkan anlaşmazlık üzerine Yunanistan hattı iptal edilmiş ve yeni döşenen Bulgaristan yolu hattı ile istasyon tamamen kendi haline terk edilmiştir.

Tarihi Gar Binası ve Sosyal Tesisleri”nin Trakya Üniversitesi’ne tahsisi ile ilgili karar Maliye Bakanlığı Milli Emlak Genel Müdürlüğü’nün 21.11.1997 tarih ve 45569 sayılı yazısıyla gerçekleşmiştir. Trakya Üniversitesi Senatosu 19.03.1997 tarihindeki toplantısında tarihi bina ve tesislere Trakya Üniversitesi Rektörlük Merkez Örgütünün taşınması ve bu alana “Lozan Anıtı, Meydanı ve Müzesi”nin yapımını hayata geçirilmesi konusundaki kararlar oy birliği ile alınmıştır. 

Bugün Tarihi Gar Binasında Trakya Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi birimleri tarafından kullanılmakta olup yerleşke içinde “Lozan Anıtı ve Meydanı”, “İlhan Koman Heykel ve Resim Müzesi” ile “Milli Mücadele ve Lozan Müzesi” yer almaktadır. Doğa Tarihi Müzesi’de yakında bu yerleşke de açılarak izleyicileriyle buluşacaktır. (Bilar, 2020, C:1, ss.;61-62)

Ender Bilar- www.enderbilar.com